بازارها در اضطراب

اختلال در جریان نفت از خلیج فارس باعث شده بازار جهانی سوخت جت وارد دوره‌ای از نوسانات شدید قیمتی شود. بر اساس داده‌های منتشرشده از نهادهای بین‌المللی انرژی، قیمت سوخت جت در ماه‌های اخیر به حدود ۱۹۵ تا ۲۰۹ دلار در هر بشکه رسیده و در برخی بازارهای منطقه‌ای حتی نوسانات شدیدتری ثبت شده است.

در ایالات متحده نیز قیمت سوخت جت در برخی مقاطع تا حدود ۸/۶ دلار در هر گالن افزایش یافته و در بازارهای نقطه‌ای، جهش‌هایی نزدیک به دو برابر نسبت به ابتدای سال مشاهده شده است. با توجه به اینکه سوخت جت بین ۲۵ تا ۳۰ درصد هزینه عملیاتی شرکت‌های هواپیمایی را تشکیل می‌دهد، این افزایش قیمت فشار مستقیم و سنگینی بر سودآوری ایرلاین‌ها وارد کرده است.

انجمن بین‌المللی فرودگاه‌های اروپا (ACI Europe) در نامه‌ای رسمی به کمیسیون اروپا نسبت به بروز بحران در تأمین سوخت هواپیما هشدار داده و اعلام کرده است در صورت ادامه اختلال در تنگه هرمز، اروپا با کمبود «سیستماتیک» سوخت مواجه خواهد شد.

برخی تحلیل‌ها نیز از احتمال کمبود واقعی سوخت جت در اروپا خبر می‌دهند؛ موضوعی که با توجه به وابستگی بخش مهمی از واردات این منطقه به زنجیره تأمین خلیج فارس، می‌تواند شبکه پروازی این قاره را به شکل جدی مختل کند.

در واکنش به شرایط جدید، شرکت‌های هواپیمایی در سطح جهانی اقداماتی همچون افزایش قیمت بلیت‌ها، اعمال یا افزایش «سوخت‌سرچارج»، افزایش هزینه خدمات جانبی مانند بار، کاهش ظرفیت پروازی و لغو برخی مسیرها را در دستور کار قرار داده‌اند. همچنین هشدارهایی درباره زیان‌ده شدن مسیرهای طولانی و فشار بر ناوگان ایرلاین‌های ضعیف‌تر مطرح شده است.

در همین چارچوب، ایرکانادا اعلام کرده است که تمامی پروازهای مستقیم خود از تورنتو و مونترال به فرودگاه بین‌المللی JFK نیویورک را به مدت پنج ماه متوقف می‌کند. این تصمیم در پی کمبود شدید سوخت جت و افزایش بیش از ۱۰۰ درصدی هزینه تأمین آن در فرودگاه JFK اتخاذ شده است. مقامات این شرکت، جنگ در ایران و غرب آسیا و اختلال در تنگه هرمز را عامل اصلی این بحران عنوان کرده‌اند.

کارشناسان صنعت هوانوردی نیز این وضعیت را «بزرگترین بحران سوخت در تاریخ هوانوردی غیرنظامی» توصیف کرده‌اند؛ بحرانی که حتی از شوک‌های ناشی از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ و همه‌گیری کرونا نیز شدیدتر ارزیابی می‌شود.

به گفته «جین سروسکا»، مدیر اجرایی بندر لس‌آنجلس، تشدید تنش‌های نظامی در منطقه خلیج فارس باعث افزایش بیش از دو برابری قیمت سوخت کشتی‌ها (بانکر) در سه هفته گذشته شده است.

وی تأکید کرده این افزایش قیمت می‌تواند زنجیره تأمین جهانی را فلج کرده و در نهایت موجب افزایش قیمت کالاها برای مصرف‌کنندگان آمریکایی شود.

هرچند مسیر مستقیم کشتی‌های حامل کالا به آمریکا از منطقه جنگی عبور نمی‌کند، اما نوسانات بازار نفت ناشی از تهدیدات تنگه هرمز، هزینه سوخت را در تمام مسیرهای دریایی جهان افزایش داده است. این موضوع ابتدا بر واردکنندگان و صادرکنندگان فشار وارد کرده و سپس به شکل تورم در بازار خرده‌فروشی ظاهر خواهد شد.

در همین حال، ترافیک بی‌سابقه در بنادر استراتژیک آسیایی از جمله سنگاپور، تایوان، کره جنوبی و ژاپن گزارش شده است. علت این وضعیت، توقف حدود ۱.۵ ماهه ارسال کالا از شرق به غرب آسیا و انباشت محموله‌ها در گلوگاه‌های ترانزیتی عنوان شده است؛ موضوعی که به گفته تحلیلگران، می‌تواند شبکه حمل‌ونقل دریایی را به‌طور جدی مختل کند.

در بنادر غرب آمریکا از جمله لس‌آنجلس و لانگ بیچ، اگرچه فعالیت تخلیه و بارگیری بدون اختلال مستقیم ادامه دارد، اما مقامات بندری نسبت به افزایش قریب‌الوقوع قیمت کالاها در بازار داخلی هشدار داده‌اند.

بر اساس داده‌های رویترز و تحلیل‌های شرکت‌های انرژی، طی حدود ۵۰ روز گذشته از آغاز جنگ، جهان بیش از ۵۰ میلیارد دلار درآمد نفتی از دست داده است. در این مدت بیش از ۵۰۰ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی از بازار جهانی حذف شده که بزرگ‌ترین اختلال عرضه انرژی در تاریخ معاصر محسوب می‌شود.

برآوردها نشان می‌دهد کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس تنها در ماه مارس حدود ۸ میلیون بشکه در روز از تولید خود را از دست داده‌اند. همچنین صادرات سوخت جت از این کشورها از ۱۹.۶ میلیون بشکه در فوریه به ۴.۱ میلیون بشکه در مارس و آوریل کاهش یافته است.

این کاهش معادل سوخت مورد نیاز حدود ۲۰ هزار پرواز رفت و برگشت بین نیویورک و لندن برآورد شده است.

قیمت نفت خام از زمان آغاز درگیری‌ها حدود ۶۰ درصد افزایش یافته و به بالاترین سطوح تاریخی نزدیک شده است. کاهش عرضه نفت معادل حدود یک ماه مصرف ایالات متحده یا بیش از یک ماه مصرف اروپا برآورد می‌شود.

در بازارهای مالی نیز اثرات این بحران قابل مشاهده است. قیمت تتر با کاهش محسوس به زیر ۱۵۰ هزار تومان رسیده و نرخ دلار نیز پس از نوسانات شدید وارد کانال ۱۵۰ هزار تومان شده است. معاملات نشان می‌دهد بازار در حال حرکت به سمت تعادل کوتاه‌مدت با کاهش هیجانات است.

مجموعه داده‌ها و تحولات اخیر نشان می‌دهد بحران ناشی از جنگ و اختلال در تنگه هرمز، از یک تنش منطقه‌ای فراتر رفته و به یک بحران ساختاری در اقتصاد جهانی تبدیل شده است. افزایش قیمت انرژی، اختلال در زنجیره تأمین، کاهش ظرفیت حمل‌ونقل هوایی و دریایی و فشار بر بازارهای مالی، همگی بیانگر ورود جهان به دوره‌ای از بی‌ثباتی اقتصادی هستند.

در صورت تداوم این وضعیت، کارشناسان هشدار می‌دهند که صنعت هوانوردی، بازار انرژی و تجارت جهانی در ماه‌ها و حتی سال‌های آینده با پیامدهایی عمیق‌تر و پرهزینه‌تر مواجه خواهند شد؛ پیامدهایی که می‌تواند الگوی تجارت و سفر بین‌المللی را به‌طور اساسی تغییر دهد.

انتهای پیام/